Soms zijn het geen woorden, maar een dikke knuffel of liefdevolle poot die je echt troost kunnen bieden. Dat ontdekte redactrice Elien toen ze twee sessies animal assisted therapy (AAT) volgde. Misschien is het ook wel wat voor jou.
Statement: niemand heeft ooit zo enthousiast als ik gezegd: ‘Joepie, ik heb deze week twee afspraken bij de therapeut!’ Dat enthousiasme voelde ik omdat ik voor deze reportage sessies mocht boeken bij een paardentherapeut en een therapeut die een golden retriever in dienst heeft als assistent.
De missie van dit furry feestje? Ervaren wat animal assisted therapy of AAT inhoudt en erachter komen waarom het voor sommige mensen het antwoord zou kunnen zijn bij hun zoektocht naar een therapeut met wie het écht klikt.
Waarom therapie?
‘Met je therapeut moet het klikken.’ Precies die drempel is voor een groot deel de reden waarom ik in het verleden maar twee therapiesessies volgde. Nochtans ben ik er rotsvast van overtuigd dat ie-der-een baat zou kunnen hebben bij therapie, ook als je geen concreet probleem te bespreken hebt. Therapie biedt bewustwording, zelfinzicht en handvaten die ons kunnen helpen te navigeren door de gekke wereld waarin we leven.
De therapeuten die aan de overkant zaten, waren zeker bekwaam, maar ‘gewoon wat zitten praten met een wildvreemde in een kamertje’ deed het niet voor mij, dus ging ik nooit terug.
Toch volgde ik dus zelf nog nooit echt therapie. De weinige keren dat ik toch eens bij iemand op die typische sofa belandde, was het precies die sofa die het probleem vormde. De therapeuten die aan de overkant zaten, waren zeker bekwaam, maar ‘gewoon wat zitten praten met een wildvreemde in een kamertje’ deed het niet voor mij, dus ging ik nooit terug.
Om te beginnen voelt langer dan een halfuur stilzitten in een zetel voor mij eerder als een straf dan als een ontspanningsmoment. Laat staan dat ik dat uur ook nog moet volpraten over mijn gevoelens terwijl iemand anders me gewoon zit aan te kijken.
Begrijp me niet verkeerd: ik ben mega into zelfreflectie, persoonlijke ontwikkeling en praten over wat je voelt, maar niet als dat moet gebeuren tijdens een awkward monoloog waarin ik toch niet helemaal mezelf ben omdat zo’n praktijkruimte gewoon mijn scene niet is.
Begrijp me niet verkeerd: ik ben mega into zelfreflectie, persoonlijke ontwikkeling en praten over wat je voelt, maar niet als dat moet gebeuren tijdens een awkward monoloog waarin ik toch niet helemaal mezelf ben omdat zo’n praktijkruimte gewoon mijn scene niet is.
Wat is AAT?
‘Achttien jaar geleden verhuisde ik van de Kempen naar Antwerpen. Daar woon ik nog steeds, en over het algemeen zit ik daar best op m’n plek. Maar hoe ouder ik word, hoe meer ik begin te merken dat ik ook nood heb aan groen, rust, bewegingsruimte en een open horizon.
Mijn scene is vandaag de dag dus vaak het park, het bos of de velden. ’t Zal dus waar zijn wat ze zeggen: You can take the girl out of de Kempen, but you can’t take de Kempen out of the girl.
Hoe ouder ik word, hoe meer ik begin te merken dat ik ook nood heb aan groen, rust, bewegingsruimte en een open horizon.
Ik voel me dan ook instant véél meer op m’n gemak wanneer ik voor mijn eerste sessie dierentherapie te midden van de uitgestrekte velden van Stabroek de stalling van EquiWhisper binnenloop. Het is niet Eveline, de hippotherapeut van dienst, maar wel haar kleine hondje Korneel die me als eerste begroet.
Een ontzettend warm welkom dat er al meteen voor zorgt dat ik me relaxter voel, alsof ik hier al jaren kom. Dat Eveline en haar menselijke collega’s al net zo open en verwelkomend zijn, helpt natuurlijk ook.
Animal assisted therapy is een vorm van therapie waarbij speciaal getrainde dieren samenwerken met een therapeut om je te helpen groeien en verwerken.
Eveline, die zeven jaar geleden haar vier jaar durende opleiding equine assisted therapy afrondde, legt me eerst uit wat dierentherapie eigenlijk is: ‘Animal assisted therapy is een vorm van therapie waarbij speciaal getrainde dieren samenwerken met een therapeut om je te helpen groeien en verwerken.
Het wordt vaak als extra steun boven op klassieke therapie ingezet en maakt gebruik van iets heel menselijks: de bijzondere, vaak helende band tussen mens en dier.’
Connectie tussen mens en dier
Die connectie voel ik meteen met Denver, Deukje, Bono en Blossom, de grote viervoetige assistenten van Eveline. ‘Bij paarden hoef je niets te verbergen. Je mag er gewoon jezelf bij zijn, en ze vinden het allemaal oké’, vertelt ze.
‘Aan de andere kant kunnen ze je ook een spiegel voorhouden. We werken vaak met jongeren en kinderen met ASS of ADHD, maar krijgen ook heel wat volwassenen over de vloer die bijvoorbeeld worstelen met het vinden van hun identiteit, grenzen stellen of keuzestress.
Bij paarden hoef je niets te verbergen. Je mag er gewoon jezelf bij zijn, en ze vinden het allemaal oké.
In het samenwerken met de paarden vinden ze vaak antwoorden die eigenlijk al in hen zitten, maar pas duidelijk worden dankzij de eerlijke en heldere communicatie die ze met of dankzij de dieren kunnen hebben.’
Bij EquiWhisper bestaat een therapiesessie vaak uit drie onderdelen, al moet er in principe helemaal niks en kan er veel. Meestal begint een sessie met het poetsen van een paard. Je kiest het paard dat op dat moment het best past bij wat jij nodig hebt of wie jij bent, want ze hebben allemaal hun eigen persoonlijkheid en skills.
Daarna ga je een stukje rijden op het paard en eindigt de sessie met grondwerk. Terwijl je die dingen doet, kan je praten met Eveline, maar je kan ook concrete oefeningen uitvoeren, reflecteren over waarom een paard op een bepaalde manier op jou reageert of gewoon een tijdje “zijn” in veilig gezelschap dat geen oordeel velt.
Het voelt alsof ik heel mijn levensverhaal uit de doeken moet doen nu ik dan eens bij een therapeut ben geraakt bij wie ik me meteen comfy voel.
Zelf merk ik dat ik tijdens het poetsen en rijden een beetje aan woordendiarree lijd en dat ik dus maar niet lijk te kunnen stoppen met praten tegen Eveline. Het voelt alsof ik heel mijn levensverhaal uit de doeken moet doen nu ik dan eens bij een therapeut ben geraakt bij wie ik me meteen comfy voel.
Tenminste, tot Denver, mijn assistent-therapeut en blijkbaar de stabielste en meest zachtaardige van de bende, plots besluit dat ie geen hoef meer wil verzetten. Eveline probeert hem nog te motiveren met een snoepje, maar ik besef: ja, Denver, je hebt gelijk.
Gewoon even stilstaan, een momentje van rust nemen en even gewoon “zijn”, dát is wat ik eigenlijk nodig heb. Tegenover Eveline geneer ik me een beetje voor de hoeveelheid bedenkingen die ik me tijdens de sessie luidop heb gemaakt, maar wanneer Denver me op het einde kusjes en kopjes geeft en tegen me aan leunt alsof hij wil zeggen: ‘Ach, wat maakt het uit? Ik vind jou best lief’, geloof ik hem. Hold your horses, everyone. Het werkt al.
Hondentherapie
Een paar dagen later arriveer ik in een al even mooie, groene en bosrijke omgeving in Brasschaat. In groepspraktijk Enso wachten psychotherapeut Lies en haar indrukwekkend goed getrainde golden retriever Nuts me op.
Ook nu komt de snoezige viervoeter meteen hallo zeggen, en dat doet ze op een heel rustige maar o zo verwelkomende manier. Net als bij de paarden voel ik me daardoor al meteen een stuk meer op mijn gemak.
Wanneer ik plaatsneem in de praktijkruimte van Lies, komt Nuts ook onmiddellijk tussen mijn benen zitten, met van die onweerstaanbare hondenoogjes.
Wanneer ik plaatsneem in de praktijkruimte van Lies, komt Nuts ook onmiddellijk tussen mijn benen zitten, met van die onweerstaanbare hondenoogjes die zo schattig smeken: ‘Knuffel mij, alsjeblieft.’ Dat hoeft ze mij geen twee keer vragen.
‘Dat we ons vaak zo snel rustig voelen met een dier in de buurt, is geen toeval’, legt Lies me uit. ‘Ze zijn sowieso een goede ijsbreker voor het gesprek, en ik kan er cliënten ook op wijzen dat de honden bij grote emoties hun hoofdje op je been komen leggen.
Dat maakt het makkelijker om de confrontatie met die emoties aan te gaan. Maar ook fysiologisch heeft contact met een dier een effect op ons. Dieren worden graag geknuffeld en kunnen cliënten door middel van aanrakingen een vorm van troost bieden die je als menselijke therapeut doorgaans niet kan geven.
Ook fysiologisch heeft contact met een dier een effect op ons. Dieren worden graag geknuffeld en kunnen cliënten door middel van aanrakingen een vorm van troost bieden die je als menselijke therapeut doorgaans niet kan geven.
Bovendien komen daardoor ook allerlei positieve stofjes vrij in ons lichaam en stemt ons autonoom zenuwstelsel zich automatisch af op dat van de hond. Als Nuts heel rustig en ontspannen bij jou komt zitten en je haar kan strelen, heeft dat vanzelf een kalmerend effect op je autonoom zenuwstelsel. We zijn dan met z’n tweeën om de spanning bij een cliënt te laten zakken.’
Buitenlucht en beweging
Hoewel ik hier met plezier een uurtje zou kunnen knuffelen, ben ik toch blij als Lies voorstelt om samen met de hond naar buiten te gaan. ‘We weten hoe belangrijk beweging is voor mensen’, vertelt ze. ‘Ik ga dus samen met mijn honden en cliënten regelmatig wandelen of spiegeloefeningen doen in de tuin.
Dat is niet alleen gezond voor lichaam en geest, veel mensen vinden het ook makkelijker om zich open te stellen en te praten als we naast elkaar lopen in plaats van tegenover elkaar te zitten.’
De spijker op de kop in mijn geval. Buiten zijn, kunnen bewegen en letterlijk vooruitgaan maakt dat ik véél meer kan loslaten. Ik zit niet meer te denken aan wat de therapeut nu eigenlijk écht denkt over wat ik vertel. Ik vraag me niet af of ik wel zinnige dingen zeg, of ik niet te veel of net te weinig praat en hoe ik me het best positioneer om toch een beetje deftig in die zetel te zitten.
Buiten zijn, kunnen bewegen en letterlijk vooruitgaan maakt dat ik véél meer kan loslaten.
Al is het nog altijd even confronterend om te merken dat Lies al na één oefening met Nuts doorheeft dat ik “nogal enthousiast aan dingen begin, nee?”. Ja, dat wordt me – meestal op minder subtiele wijze – vaker duidelijk gemaakt. Maar wanneer we ons iets later samen op een bankje zetten, heb ik het gevoel dat ik tamelijk rustig ben en dat het best makkelijk lukt om een gestructureerd gesprek te voeren. En dat terwijl Nuts gezellig bij ons ligt te rusten.
Maar eigenlijk is het feit dat we buiten zijn en in een meer ongedwongen sfeer kunnen praten voor mij al genoeg om te concluderen: dit werkt zóveel beter voor mij dan klassieke therapie in een kantoortje.
Hoe is AAT ontstaan?
Het idee achter AAT gaat verrassend ver terug. Al in 1792 richtte ene William Tuke in Engeland een retraite op voor mensen met psychische problemen waar kleine huisdieren als kippen en konijnen vrij rondhuppelden op het terrein.
Ze dienden als sociale assistenten en boden verlichting in tijden van onderdrukking en angst. Ook ’s werelds beroemdste verpleegster, Florence Nightingale, opperde in de negentiende eeuw al dat kleine dieren angst kunnen verminderen bij psychiatrische patiënten.
Ook ’s werelds beroemdste verpleegster, Florence Nightingale, opperde in de negentiende eeuw al dat kleine dieren angst kunnen verminderen bij psychiatrische patiënten.
En zelfs die goeie ouwe Sigmund Freud hield zijn hond Jofi vaak in de kamer tijdens psychoanalyses. Volgens hem durfden patiënten zich opener op te stellen omdat een hond niet oordeelt.
Vandaag is AAT een stevig ingeburgerde therapie in de zorgpraktijk. Die wordt ook breed toegepast in ziekenhuizen, verpleeghuizen, scholen en zelfs gevangenissen, met bewezen positieve effecten als lagere bloeddruk, minder angst en meer emotioneel welzijn.
Hoe werkt het?
Dieren die het meest in aanmerking komen voor fluff-therapeut? Dat zijn honden (canine assisted therapy) en paarden (equine assisted therapy). Maar ook therapiekatten drukken steeds meer hun poot op AAT, en sommige therapeuten samen met knuffelkippen of -koeien.
Alleen al lichamelijk gebeurt er van alles zodra je in contact komt met een dier: je stresshormoon cortisol daalt, je bloeddruk zakt en er komt meer oxytocine – het zogenaamde gelukshormoon – vrij.
Dieren kunnen je helpen je emoties beter te reguleren, je eigen gedrag beter leren begrijpen door spiegeloefeningen en je zelfvertrouwen een boost geven.
Dat verklaart waarom je je vaak rustiger en vrolijker voelt na een knuffel of wandeling met een dier. Maar het gaat verder dan dat. Dieren bieden ook psychologische steun.
Ze luisteren zonder oordeel, waardoor gevoelens van eenzaamheid, angst of somberheid afnemen, en ze kunnen je helpen je emoties beter te reguleren, je eigen gedrag beter leren begrijpen door spiegeloefeningen en je zelfvertrouwen een boost geven.
Wie kan het helpen?
Voor sommige groepen mensen is AAT extra waardevol. Denk maar aan kinderen en volwassenen met ASS, die via paardentherapie vooruitgang boeken in bijvoorbeeld sociale communicatie, motorische vaardigheden en prikkelverwerking.
Bij mensen met dementie kan contact met dieren zorgen voor meer sociale interactie en minder gedragsproblemen. Voor mensen met neurologische aandoeningen als een beroerte of MS kan het zowel fysiek als mentaal winst opleveren. En ook bij depressie, angststoornissen, PTSS of schizofrenie kan een dier een ankerpunt bieden, waardoor je stemming verbetert en sociale contacten makkelijker worden.
Ook bij depressie, angststoornissen, PTSS of schizofrenie kan een dier een ankerpunt bieden, waardoor je stemming verbetert en sociale contacten makkelijker worden.
Toch werkt AAT niet voor iedereen of in elke situatie, net zoals dat bij andere therapievormen het geval is. Soms spelen allergieën of angst voor dieren mee of zijn er praktische hindernissen als kosten en logistiek. Ook is het belangrijk om rekening te houden met het welzijn van het dier.
In de praktijk kan AAT wel voor een brede groep mensen iets betekenen. Niet alleen voor wie met mentale of neurologische uitdagingen kampt, maar ook in scholen of zorginstellingen. Zo wordt het bijvoorbeeld gebruikt om kinderen te helpen leren lezen of om stress te verlagen bij zorgverleners die dagelijks in de frontlinie staan.
De unieke band tussen mens en dier kan een wereld van verschil maken.
In al die gevallen blijft de kern hetzelfde: de unieke band tussen mens en dier kan een wereld van verschil maken.
Ben je zelf op zoek naar animal assisted therapy? Je vindt therapeuten die AAT aanbieden via vindeentherapeut.be of vindeenpsycholoog.be.
Lees ook:
