Hieronder krijg je enkele situaties mee. Niemand kan je gedachten lezen, dus wees gerust héél eerlijk met jezelf en ga na: hoe reageer jij in eerste instantie in dit soort scenario’s? Zo kom je erachter of jij te snel of te algemeen reageert? Ontdek ook waarom we oordelen over de situaties in kwestie.
Waarom oordelen wij over:
Te laat komen?
Mensen hebben weleens de neiging om gedrag meteen aan iemands karakter toe te schrijven (zoals dat gebeurt bij antwoord A) in plaats van aan omstandigheden (zoals bij antwoord B). Dat heet in de psychologie de ‘fundamentele attributiefout’. Herkenbaar voor jou? Dan ben je zeker niet de enige, maar probeer volgende keer misschien eens na te gaan welke andere oorzaken er voor bepaald gedrag zouden kunnen zijn. Het helpt soms ook om na te gaan wanneer jij dat gedrag zelf stelde en wat er bij jou de oorzaak van was.
Een eigenschap?
Hier speelt wat men in de psychologie het ‘halo-/horn-effect’ noemt: één opvallende eigenschap (in dit geval een outfit) kleurt je hele oordeel over de persoon (A) in plaats van te concluderen dat iemand niet gedefineerd kan worden op basis van één kenmerk of indruk en een meer open, nieuwsgierige houding aan te nemen (B).
Iets wat we op sociale media zien?
Dit is een voorbeeld van de ‘social comparison theory’: de neiging om onszelf te vergelijken met anderen, vaak op basis van oppervlakkige indrukken.
Misdrijven?
Antwoord A is in deze situatie een duidelijk voorbeeld van ‘stereotypering en generalisatie’: je ziet een enkel incident als typisch voor een hele groep, terwijl daar eigenlijk geen concrete bewijzen of data voor zijn.
Andermans mening?
In deze stelling krijg je een voorbeeld van wat men in de psychologie ‘confirmation bias’: noemt we zoeken vooral bevestiging voor onze eigen mening en zijn geneigd afwijkende info meteen af te wijzen (A) in plaats van de tijd te nemen om het ook eens vanuit het perspectief van de ander te zien.
Gebalanceerd oordelen
Je intuïtie volgen in noodsituaties kan levensbelangrijk zijn, maar in veel gevallen zal je leven er ook net mooier, rijker en evenwichtiger op worden als je leert om vooroordelen los te laten en met wat meer balans en nuance naar de wereld om je heen te kijken. Psychotherapeut Lies Jambon helpt je graag met een belangrijk inzicht: ‘Het doorbreken van ons overprikkeld overlevingsmechanisme begint met bewustwording. Dat is altijd de eerste stap: aanvaarden dat je oordelen hebt en daar mild naar kunnen kijken.’
Stel je de volgende keer dat je ergens een oordeel over velt de volgende vragen eens:
• Is wat ik denk een feit of een mening?
• Kan ik echt weten dat dit waar is?
• Hoe reageer ik of wat zal er gebeuren als ik deze gedachte geloof?
• Wie of wat zou ik zijn zonder deze gedachte?
• Wat zegt deze gedachte eigenlijk over mij?
Minder veroordelen, meer verbinden
‘Verder ligt de sleutel vooral in het ontwikkelen van meer (zelf)compassie en het leren accepteren van onszelf en anderen zonder constant te vergelijken of te veroordelen’, breidt Lies uit. ‘In plaats van onze oordelen te gebruiken als een soort van schild wanneer we ons onveilig voelen (omdat iets of iemand afwijkt van wat we kennen), kunnen we ook werken aan het creëren van een omgeving waarin we ons veilig genoeg voelen om die kwetsbaarheden te delen. Wanneer we ons veilig voelen, kunnen we onze neiging tot oordelen afbouwen en meer openstaan voor echte verbinding.’
Lees ook:
